AMH

Nasıl ölçülür?

AMH basit bir kan testiyle ölçülür. Düzeyi adet döngüsü boyunca az değiştiği için kan çoğunlukla döngünün herhangi bir gününde alınabilir. Çoğu laboratuvarda açlık da gerekmez. Sonuç laboratuvara göre ng/mL ya da pmol/L birimiyle verilir.

Ölçüm yöntemleri arasında fark vardır. Bu yüzden farklı laboratuvarlardaki sonuçları birebir karşılaştırmak doğru olmaz. Takipte aynı laboratuvarı kullanmak yorumu kolaylaştırır.

PCOS'ta neden yüksek çıkar?

AMH, yumurtalıkta gelişmekte olan küçük foliküllerden (yumurta keselerinden) salgılanır. PCOS'ta yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül birikir ve bu foliküller olgunlaşıp yumurtlamaya ilerlemekte zorlanır. Folikül sayısı arttıkça kandaki AMH da yükselir. Yüksek AMH'nin foliküllerin olgunlaşmasını yavaşlatarak yumurtlama güçlüğüne katkıda bulunabileceği düşünülüyor; bu ilişki hâlâ araştırılıyor.

Bu nedenle AMH, ultrasonda görülen polikistik görünümle büyük ölçüde aynı şeyi kan testiyle gösterir.

Tanıda nasıl kullanılır?

2023 uluslararası kılavuzu, yetişkinlerde ultrason yerine AMH ölçümünün de kullanılabileceğini belirtir. AMH, tanının üç ölçütünden yalnız birinin yerine geçer ve tek başına PCOS tanısı koydurmaz.

Adetleri düzensiz ve androjen fazlalığı belirtileri olan bir yetişkinde bu iki ölçüt tanı için zaten yeterlidir. Böyle durumlarda AMH ya da ultrason gerekmeyebilir. Tiroid ve prolaktin gibi diğer nedenlerin dışlanması her durumda gerekir.

Sonucu neler etkiler?

• Yaş: AMH yirmili yaşlardan sonra yavaş yavaş azalır ve menopoza doğru çok düşer.
• Doğum kontrol hapı: kullanım sırasında AMH olduğundan düşük çıkabilir.
• Ölçüm yöntemi ve laboratuvar farkı.
• Geçirilmiş yumurtalık ameliyatı.

PCOS'lu kadınlarda da AMH yaşla birlikte azalır. Bu, bazı kadınlarda adetlerin ileri yaşta daha düzenli hale gelmesiyle uyumludur.

AMH için tüm laboratuvarlarda geçerli tek bir PCOS sınırı yoktur. Sınır, kullanılan yönteme ve yaşa göre değişir; sonuç hekim tarafından diğer bulgularla birlikte yorumlanır.

Doğurganlıkla ilişkisi

AMH bazen yumurta rezervini değerlendirmek için de istenir. PCOS'ta yüksek AMH, rezervin yüksek olduğunu düşündürebilir. Ancak gebe kalma olasılığı hakkında tek başına bilgi vermez; yumurtlamanın düzenli olup olmadığı daha belirleyicidir. Tüp bebek tedavisinde yüksek AMH, yumurtalığın ilaçlara güçlü yanıt verebileceğini düşündürür; hekim tedaviyi buna göre planlar.

Sonuç yüksek çıktıysa ne yapılır?

Yüksek AMH tek başına PCOS anlamına gelmez. Hekim adet düzenine, androjen belirtilerine ve diğer tahlillere birlikte bakar. PCOS tanısı konursa beslenme, hareket ve gerekiyorsa ilaç tedavisi belirtilere göre planlanır. Gebelik planı varsa yumurtlamanın değerlendirilmesi de bu görüşmede konuşulur.

Ergenlerde neden kullanılmaz?

İlk adetten sonraki sekiz yıl içinde AMH ve ultrason tanı için kullanılmaz. Bu dönemde yumurtalıklarda çok sayıda folikül olağandır ve AMH zaten yüksek olabilir. Ergenlerde adet düzensizliği ile androjen fazlalığı birlikte aranır. Ölçütler tam karşılanmıyorsa ergen izlemde tutulabilir ve değerlendirme yıllar içinde tekrarlanır.

Beslenmede pratik karşılığı

AMH düzeyini doğrudan değiştiren bir besin ya da takviye bilinmiyor. İnositol gibi takviyelerin AMH üzerine etkisi için de yeterli kanıt yoktur; takviye kararı hekim ya da diyetisyenle verilir. Beslenmenin hedefi AMH sayısı değil, yumurtlamayı etkileyen insülin direnci ve kilo gibi etkenlerdir. Fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı, düzenli hareket ve kan şekerini dengeleyen bir sofra adet düzenine katkı sağlayabilir. Diğer tahlillerle birlikte nasıl değerlendirildiği PCOS tahlilleri yazısında anlatılır.