PCOS Tahlilleri: Hangi Testler İstenir, Ne Anlama Gelir?
PCOS tahlilleri iki amaçla istenir: tanıyı desteklemek ve benzer hastalıkları dışlamak, ardından kan şekeri ve kan yağları gibi metabolik riskleri izlemek. Testosteron, SHBG, AMH, TSH, prolaktin, açlık kan şekeri, şeker yükleme testi ve lipid profili sık istenen testlerdir. Sonuçlar tek başına değil, muayene ve belirtilerle birlikte yorumlanır.
PCOS tahlilleri iki amaçla istenir. İlki tanıyı desteklemek ve PCOS'a benzer belirti veren başka hastalıkları dışlamaktır. İkincisi tanı konduktan sonra kan şekeri, kan yağları ve karaciğer gibi uzun vadeli riskleri izlemektir. Hangi testlerin isteneceğine belirtilerinize ve muayeneye göre hekiminiz karar verir.
Bu yazıda sık istenen testleri, ne işe yaradıklarını ve sonuçlara bakarken nelere dikkat edileceğini anlatıyoruz. Tanının nasıl konduğunu PCOS tanısı nasıl konur? yazısında ayrıca ele aldık.
PCOS tahlilleri: tanı ve dışlama testleri
| Test | Ne için bakılır? |
|---|---|
| Total ve serbest testosteron | Androjen fazlalığını kan testinde göstermek |
| SHBG (cinsiyet hormonu bağlayıcı globulin) | Serbest androjen miktarını hesaplamak, düşükse insülin direncine işaret edebilir |
| DHEA-S ve androstenedion | Diğer androjen kaynaklarını değerlendirmek |
| AMH | Yetişkinlerde ultrason yerine yumurtalık görünümünü değerlendirmek |
| TSH | Tiroit hastalığını dışlamak |
| Prolaktin | Prolaktin yüksekliğini dışlamak |
| 17-OH progesteron | Böbreküstü bezinin doğuştan gelen bir hormon bozukluğunu dışlamak |
| Beta hCG | Adet gecikmesinde gebeliği dışlamak |
Bu listenin tamamı her kadından istenmez. Hekim belirtilere, yaşa ve öyküye göre seçim yapar. Örneğin belirgin tüylenmesi ve adet düzensizliği olan birinde androjen testi gerekmeyebilir, çünkü androjen fazlalığı muayenede zaten görülür. Buna karşılık belirtileri hafif olan birinde kan testi tanıya yardımcı olur.
Testlerin çoğu sabah, aç karnına verilir. Açlık süresi ve hangi saatte gelineceği laboratuvar tarafından söylenir. Yoğun egzersiz, alkol ve ağır yemek bir gün önceden azaltılırsa kan şekeri ve kan yağı sonuçları daha güvenilir olur.
Testler adetin hangi gününde verilir?
Bazı hormonlar adet döngüsü boyunca değişir. Bu yüzden testosteron, LH ve FSH gibi testler adetin ilk günlerinde, genellikle 2-5. günlerde istenir. Adet seyrekse ya da hiç gelmiyorsa hekim herhangi bir günde test isteyebilir ya da adeti ilaçla başlatabilir.
Doğum kontrol hapı kullanırken androjen testleri doğru yorumlanamayabilir, çünkü hap bu hormonları baskılar. Hap kullanıyorsanız bunu hekime söylemek önemlidir. Hapın bırakılıp bırakılmayacağına ve testin ne zaman verileceğine hekim karar verir.
LH/FSH oranı tanı koydurur mu?
Eskiden LH'nin FSH'ye göre yüksek olması PCOS'un göstergesi sayılırdı. Bu oran bazı PCOS'lu kadınlarda yüksek çıkar ama birçoğunda normaldir. 2023 uluslararası kılavuzu bu oranı tanı ölçütleri arasına almıyor.
Bu yüzden LH/FSH oranı normal çıktı diye PCOS dışlanmaz, yüksek çıktı diye de tek başına tanı konmaz.
Metabolik testler: kan şekeri ve kan yağları
PCOS'lu kadınlarda tip 2 diyabet, gebelik diyabeti ve kan yağlarında bozulma riski artmıştır. Kılavuz bu yüzden tanı sonrası metabolik değerlendirme öneriyor.
- 75 gram şeker yükleme testi (OGTT): kan şekerini değerlendirmede kılavuzun öne çıkardığı testtir.
- Açlık kan şekeri ve HbA1c: yükleme testi yapılamıyorsa kullanılabilir.
- Lipid profili: total kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit.
- Açlık insülini ve HOMA-IR: bazı hekimler ister, ancak kılavuz bunları rutin tanı aracı olarak önermiyor.
HOMA-IR sonucu yüksek çıktıysa ne yapılacağını PCOS'ta HOMA-IR yüksekse yazısında anlattık.
Karaciğer ve diğer testler
PCOS'lu kadınlarda karaciğer yağlanması diğer kadınlara göre daha sık görülür. Bir meta-analizde bu riskin belirgin şekilde arttığı gösterildi. Hekim gerekli görürse karaciğer enzimleri (ALT, AST) ve karaciğer ultrasonu isteyebilir. Ayrıntılar PCOS ve karaciğer yağlanması sayfasında.
D vitamini, B12 ve demir gibi testler PCOS tanısı için gerekli değildir. Ancak beslenme, yorgunluk ya da kullanılan ilaçlar nedeniyle hekim bunları da isteyebilir. D vitamini konusunu PCOS ve D vitamini yazısında ele aldık.
Sonuçlara bakarken nelere dikkat edilmeli?
Her laboratuvarın referans aralığı farklı olabilir. Bir değerin aralığın biraz dışında olması tek başına hastalık anlamına gelmez. Sonuçlar belirtiler, muayene ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.
İnternette sonuçlara bakıp kendi kendine tanı koymak kaygıyı artırabilir. Sonuçlarınızı yazdırıp ya da telefonda kaydedip kontrol görüşmesine götürmek, hekiminizle daha verimli konuşmanızı sağlar.
Testler ne sıklıkla tekrarlanır?
Tanı için yapılan hormon testlerinin sık tekrarı genellikle gerekmez. Metabolik testlerin sıklığı ise kişinin risklerine göre belirlenir. Kılavuz, kan şekeri değerlendirmesinin birkaç yılda bir, risk yüksekse daha sık yapılmasını öneriyor. Gebelik planlayan PCOS'lu kadınlarda bu değerlendirmenin gebelik öncesinde yapılması önerilir.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — tanı testleri, metabolik tarama
- Legro RS ve ark. Endocrine Society PCOS kılavuzu. J Clin Endocrinol Metab 2013 — dışlama testleri
- Stener-Victorin E ve ark. Polikistik over sendromu. Nat Rev Dis Primers 2024 — güncel genel tablo
- Manzano-Nunez R ve ark. PCOS'ta yağlı karaciğer, meta-analiz. J Clin Med 2023 — karaciğer yağlanması riski
