PCOS ve karaciğer yağlanması
PCOS'lu kadınlarda karaciğer yağlanması, PCOS'u olmayanlara göre daha sık görülür. Bunun başlıca nedeni insülin direnci ve karın bölgesinde yağlanmadır. Erken dönemde çoğunlukla belirti vermez; fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı, şekerli içeceklerin azaltılması ve düzenli hareket karaciğerdeki yağı azaltabilir.
Son güncelleme:
PCOS'ta bu neden olur?
Karaciğer yağlanması, alkol dışı nedenlerle karaciğer hücrelerinde yağ birikmesidir. Güncel adıyla metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili karaciğer yağlanması olarak da anılır.
PCOS'ta insülin direnci karaciğerin yağ üretimini artırır. Yüksek androjen düzeyleri de bu süreçte rol oynayabilir. PCOS'ta karaciğer yağlanmasını inceleyen bir meta-analiz, PCOS'lu kadınlarda bu durumun belirgin olarak daha sık görüldüğünü bildirdi. Risk, kilosu normal olan PCOS'lu kadınlarda da sıfır değildir.
Karaciğer yağlanması erken dönemde çoğunlukla belirti vermez. Rutin kan tahlilinde karaciğer enzimlerinin yüksek çıkması ya da ultrasonda tesadüfen fark edilmesi sık görülür. İlerleyen olgularda karaciğerde iltihap ve sertleşme gelişebilir.
Bu nedenle kılavuz, PCOS'lu kadınlarda metabolik risk etkenlerinin izlenmesini önerir. Hangi tahlilin ne zaman yapılacağına hekim karar verir.
Karaciğer yağlanması olan PCOS'lu kadınlarda tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları açısından da risk artar. Bu yüzden karaciğer sağlığı genel metabolik sağlıkla birlikte ele alınır.
Beslenme ne kadar etkiler?
Karaciğer yağlanmasında yaşam tarzı değişikliği tedavinin temelidir. PCOS'ta bilinenler şöyledir:
| Yöntem | Ne biliniyor |
|---|---|
| Fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı | Karaciğer yağını azaltmada en çok bilinen yöntemdir; PCOS'ta insülin direncini de iyileştirir. |
| Şekerli içecek ve meyve suyunun azaltılması | Fazla fruktoz karaciğerde yağ üretimini artırır. |
| Akdeniz tipi beslenme | Karaciğer yağlanmasında sık önerilen bir çerçevedir; PCOS'ta da vücut yapısıyla ilişkisi bildirildi. |
| Düzenli hareket | Kilo kaybı olmasa bile karaciğer yağını azaltabilir. |
| Alkolden kaçınma | Karaciğer üzerindeki yükü azaltır. |
| İlaç tedavisi | Gerekirse hekim kararıyla; yaşam tarzı değişikliğinin yerine geçmez. |
Karaciğer yağlanması erken dönemde geri döndürülebilir bir durumdur. Değişimin izlenmesi hekimin istediği tahlil ve ultrason sonuçlarıyla yapılır.
Kilo kaybı gerektiğinde hızlı ve sert diyetlerden kaçınılır. Çok hızlı kilo kaybı karaciğer ve safra kesesi üzerinde ayrıca yük oluşturabilir. Ilımlı ve sürdürülebilir bir hız tercih edilir.
Günlük hayatta neler yapılabilir?
- Gazlı içecek, hazır meyve suyu ve şekerli soğuk çayı su, ayran ya da maden suyuyla değiştirin.
- Meyveyi bütün olarak, günde iki üç porsiyonla yiyin.
- Beyaz ekmek, poğaça ve börek yerine tam buğday ekmeği ve bulgur seçin.
- Kızartma yerine fırın, haşlama ve ızgara pişirme yöntemlerini kullanın.
- Zeytinyağlı sebze yemeklerini, mercimek ve nohudu haftalık düzene koyun.
- Haftada iki gün balık, her gün bir avuç ceviz ya da fındık ekleyin.
- Alkolü bırakın; ilaç ve bitkisel ürünleri hekiminize danışmadan kullanmayın.
Kilosu normal olanlarda
Kilosu normal olan PCOS'lu kadınlarda da karaciğer yağlanması görülebilir. Bu durumda hedef kilo kaybı olmaz; şekerli içecekleri azaltmak, hareketi artırmak ve kas güçlendirme öne çıkar.
Hareket de karaciğer için en az beslenme kadar önemlidir. Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş ve haftada iki gün kas çalışması, kilo kaybı olmasa bile karaciğer yağını azaltabilir.
Karaciğeri yoran besinlerin genel listesi PCOS'ta kaçınılacak besinler yazısında ele alınır. Kilo hedefi varsa PCOS'ta kilo vermek için beslenme planı sayfası adım adım anlatır. Sofra çerçevesi için PCOS'ta Akdeniz tipi beslenme sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Manzano-Nunez R ve ark. PCOS'ta yağlı karaciğer, meta-analiz. J Clin Med 2023 — PCOS'ta karaciğer yağlanmasının sıklığı, meta-analiz
- Diamanti-Kandarakis E, Dunaif A. İnsülin direnci ve PCOS. Endocr Rev 2012 — İnsülin direnci ve metabolik etkileri
- Barrea L ve ark. PCOS'ta Akdeniz diyetine uyum ve vücut yapısı. Nutrients 2019 — Akdeniz diyetine uyum ve vücut yapısı
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — Metabolik risk etkenlerinin izlenmesi
