PCOS'ta D Vitamini: Eksiklik, Takviye ve Kanıt
PCOS'lu kadınlarda D vitamini düzeyi sık düşük çıkar. Meta-analizler, D vitamini takviyesinin bazı kişilerde adet düzeni ve bazı metabolik ölçümlerde küçük yararlar sağlayabileceğini gösteriyor, ancak çalışmalar farklı sonuçlar veriyor. Takviye gerekip gerekmediğine kan tahliline göre hekim karar verir. Güneş, balık ve yumurta beslenmedeki başlıca kaynaklardır.
PCOS'ta D vitamini konusu, son yıllarda çok sayıda çalışmayla incelendi. PCOS'lu kadınlarda D vitamini düzeyinin sık düşük çıktığı biliniyor. Takviyenin bazı kişilerde adet düzeni ve bazı metabolik ölçümlerde küçük yararlar sağlayabileceği bildirildi, ancak sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor.
Bu yazıda D vitamininin PCOS'taki yerini, takviyeyle ilgili kanıtı ve beslenmeden nasıl destek alınabileceğini anlatıyoruz. Takviye miktarı ve süresi kan tahlili sonucunuza göre hekiminiz tarafından belirlenir. Burada doz önerisi vermiyoruz.
D vitamini neden konuşuluyor?
D vitamini kemik sağlığının yanında kas, bağışıklık ve hormon sistemiyle de ilişkili bir vitamindir. Yumurtalıklarda ve insülin salgılayan hücrelerde D vitamini reseptörleri bulunur. Bu nedenle D vitamini eksikliğinin insülin direncine ve yumurtlama sorunlarına katkıda bulunabileceği düşünülüyor.
Fazla kilo, kapalı giyinme, kış ayları ve kapalı ortamda çalışmak D vitamini eksikliği riskini artırır. Türkiye'de bol güneş olmasına rağmen eksiklik yaygındır. Bu da düzenli kontrolü önemli kılar. Güneş kremi kullanmak, cam arkasından güneş almak ve güneşin dik olmadığı saatlerde dışarıda olmak deride yapılan D vitamini miktarını azaltır. Bu nedenle güneşte vakit geçiren birinde bile düzey düşük çıkabilir.
PCOS'ta D vitamini takviyesi işe yarar mı?
2023'te yayımlanan bir meta-analiz, PCOS'lu kadınlarda D vitamini takviyesinin hormonlara ve adet düzenine etkisini inceledi. Bazı çalışmalarda adet düzeninde ve bazı hormon ölçümlerinde iyileşme görüldü. Başka bir meta-analiz yumurtlama ve gebelik oranlarına baktı ve takviyenin bazı sonuçlarda olumlu etkisi olabileceğini bildirdi.
Bu sonuçlar umut verici olsa da dikkatli okunmalıdır. Çalışmalar az sayıda kadınla yapıldı, kullanılan miktarlar ve süreler farklıydı. Başlangıçta D vitamini eksikliği olan ve olmayan kadınlar sık karıştırıldı. 2023 uluslararası PCOS kılavuzu D vitaminini PCOS'a özgü bir tedavi olarak önermiyor.
Kanıtın özeti
| Sonuç | Kanıt durumu |
|---|---|
| Eksikliği olanlarda düzeyin düzelmesi | Takviyeyle sağlanabilir |
| Adet düzeni | Bazı çalışmalarda iyileşme, sonuçlar karışık |
| Yumurtlama ve gebelik | Bazı olumlu bulgular, çalışmalar küçük |
| İnsülin direnci | Sınırlı ve tutarsız |
| Androjenler ve tüylenme | Belirgin etki gösterilmedi |
Kısacası eksikliği olan bir kadında D vitamini düzeyini düzeltmek genel sağlık açısından önemlidir. Bunun PCOS belirtilerini ne kadar etkilediği ise henüz netleşmedi.
Kimlerde eksiklik riski daha yüksek?
- Fazla kilosu olanlar, çünkü D vitamini yağ dokusunda depolanır
- Kapalı giyinenler ve güneşe az çıkanlar
- Gece vardiyasında ya da kapalı ortamda uzun saatler çalışanlar
- Koyu tenli olanlar
- Bağırsak emilimini etkileyen bir hastalığı olanlar
- Gebeler ve emzirenler
Bu gruplardan birindeyseniz hekiminiz D vitamini düzeyine bakmayı daha erken düşünebilir. Kilo kaybıyla birlikte kandaki D vitamini düzeyinin bir miktar yükselebildiği de bilinmektedir.
D vitamini tahlili ne zaman istenir?
D vitamini düzeyi kanda 25-OH D vitamini testiyle ölçülür. Hekim yorgunluk, kas ağrısı, kemik sağlığı riski, gebelik planı ya da kullanılan ilaçlar nedeniyle bu testi isteyebilir. PCOS tanısı için gerekli bir test değildir.
Sonuç düşük çıkarsa takviyenin türü, miktarı ve süresi hekim tarafından belirlenir. Yüksek miktarlarda kendi kendine takviye kullanmak kanda kalsiyumun yükselmesine yol açabilir, bu yüzden kontrol tahlili önemlidir. Diğer testleri PCOS tahlilleri yazısında ele aldık.
Besinlerden ve güneşten D vitamini
D vitamininin başlıca kaynağı güneştir. Yaz aylarında kollar ve bacaklar açık olarak, güneşin yakıcı olmadığı saatlerde kısa süre güneşte kalmak deride D vitamini yapımını sağlar. Kış aylarında ve kapalı giyinenlerde bu yol yetersiz kalabilir.
- Yağlı balıklar: hamsi, sardalya, uskumru, somon
- Yumurta sarısı
- D vitamini eklenmiş süt ve süt ürünleri
- Güneşte kurutulmuş mantar
Besinlerdeki D vitamini miktarı eksikliği tek başına düzeltmeye çoğu zaman yetmez. Ancak haftada iki kez balık ve düzenli yumurta tüketmek bu vitamine katkı yapar ve Akdeniz tipi bir düzenle de uyumludur.
Gebelik planlayanlarda D vitamini
Gebelik planlayan kadınlarda hekim D vitamini düzeyine bakmayı ve gerekirse takviye önermeyi değerlendirebilir. Gebelik öncesi dönemin diğer beslenme başlıkları gebelik planlarken PCOS'ta beslenme sayfasında yer alıyor. Gebelikte de D vitamini takviyesi hekim önerisiyle kullanılır. Gebelikte beslenmeyle ilgili ayrıntılar PCOS'ta gebelikte beslenme yazısında.
D vitamini, PCOS'ta konuşulan takviyelerden yalnızca biridir. Diğerlerinin kanıt durumunu PCOS takviyeleri yazısında topladık. Takviye kararlarının hekim ya da diyetisyenle verilmesi, gereksiz ve yüksek miktarlı kullanımın önüne geçer.
Kaynaklar
- Han Y ve ark. D vitamini takviyesi, hormonlar ve adet düzeni, PCOS. J Obstet Gynaecol Res 2023 — takviyenin hormonlar ve adet düzenine etkisi
- Yang M ve ark. D vitamini, ovülasyon ve gebelik, PCOS meta-analizi. Front Endocrinol 2023 — yumurtlama ve gebelik
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — takviyelerin yeri
