PCOS ve saç dökülmesi
PCOS'ta saç dökülmesi çoğunlukla erkek tipi hormonların saç köklerini zayıflatmasıyla tepe bölgesinde incelme şeklinde görülür. Beslenme bu süreci doğrudan durdurmaz, ancak yetersiz protein, demir eksikliği ve sert diyetler dökülmeyi artırabilir. Tanı ve tedavi dermatoloji ve endokrinoloji hekiminin kararıdır. Dökülme birkaç ayda bir değerlendirilir.
Son güncelleme:
PCOS'ta bu neden olur?
Saç kökleri de androjenlere duyarlıdır, ancak yüzdeki kıldan farklı tepki verir. PCOS'ta artan androjenler tepe bölgesindeki saç köklerini zamanla küçültebilir. Saç telleri incelir, kısalır ve saç ayrımı genişler. Buna kadın tipi saç incelmesi ya da androjenik saç dökülmesi denir.
Her saç dökülmesi PCOS'tan kaynaklanmaz. Demir eksikliği, tiroit hastalıkları, doğum sonrası dönem, ani kilo kaybı ve yoğun stres de saç dökülmesine yol açabilir. Bu tür dökülme çoğunlukla bütün saçta yaygın bir azalma şeklindedir.
Bu yüzden hekim saç dökülmesi olan bir kadında hormonların yanında demir depolarına ve tiroit değerlerine de bakabilir. Hangi tahlillerin istendiği PCOS tahlilleri yazısında anlatılır.
Saçın büyüme döngüsü uzundur. Dökülmeyi tetikleyen bir olay, örneğin sert bir diyet ya da yüksek ateşli bir hastalık, ancak iki üç ay sonra belirgin dökülmeye yol açabilir. Bu gecikme nedeni bulmayı zorlaştırır.
PCOS'lu kadınlarda tüylenme ile saç incelmesinin birlikte görülmesi şaşırtıcı değildir. İki belirti de aynı hormon fazlalığından kaynaklanır, yalnız kıl kökleri farklı yanıt verir.
Beslenme ne kadar etkiler?
Saç dökülmesinde beslenmenin yeri destekleyicidir. Kanıt ve sınırlar şöyle özetlenebilir:
| Yöntem | Ne biliniyor |
|---|---|
| Yeterli protein | Saç teli proteinden yapılır; yetersiz alım dökülmeyi artırabilir. |
| Demir eksikliğinin giderilmesi | Eksiklik saptanırsa hekim tedavi eder; eksiklik yokken takviyenin yararı gösterilmedi. |
| Sert ve hızlı diyetler | Ani kilo kaybı yaygın saç dökülmesini tetikleyebilir. |
| Fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı | Androjen düzeylerini düşürebilir; saça etkisi yavaş ve sınırlı. |
| İlaç ve topikal tedaviler | Anti-androjenler ve saçlı deriye uygulanan tedaviler hekim kararıdır. |
| Biotin ve saç takviyeleri | Eksiklik yoksa yararı gösterilmedi; bazı tahlil sonuçlarını etkileyebilir. |
Saçta değişim yavaş görülür. Tedaviye başlandıktan sonra bile fark edilir bir değişim için çoğu zaman altı ay ya da daha uzun süre gerekir. Saç dökülmesi ani ve yoğunsa, saçta yer yer açıklık oluşmuşsa beklemeden dermatoloji hekimine başvurulur.
Günlük hayatta neler yapılabilir?
- Her öğünde bir protein kaynağı bulundurun: yumurta, peynir, yoğurt, et, tavuk, balık ya da baklagil.
- Demir için haftada birkaç kez kırmızı et, mercimek ya da kuru fasulye yiyin; yanına limon, biber ya da domates ekleyin.
- Çay ve kahveyi yemekle birlikte değil, yemekten bir iki saat sonra için; demir emilimini azaltabilir.
- Ayda birkaç kilodan fazla kaybettiren sert diyetlerden kaçının.
- Ceviz, fındık, keten tohumu ve balıkla sağlıklı yağları sofrada tutun.
- Takviye kullanmadan önce tahlillerinizi hekiminizle değerlendirin.
Örnek bir gün
- Kahvaltı: haşlanmış yumurta, beyaz peynir, maydanozlu domates salatası, tam buğday ekmeği
- Öğle: etli kuru fasulye, bulgur pilavı, cacık
- Ara öğün: bir kâse yoğurt ve birkaç ceviz
- Akşam: fırında somon ya da hamsi, roka salatası
Saç dökülmesi moral üzerinde ağır bir etki bırakabilir. Kaygı ve stres de dökülmeyi artırabileceği için duygusal destek almak sürecin bir parçası olarak görülebilir.
Protein kaynaklarının çeşitlendirilmesi için PCOS'ta protein yazısına bakabilirsiniz. Kilo verirken saçı korumak için ılımlı bir plan PCOS'ta kilo vermek için beslenme planı sayfasında anlatılır. Takviyelerin genel değerlendirmesi PCOS takviyeleri yazısında yer alır.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — Androjen fazlalığı belirtilerinin değerlendirilmesi
- Alesi S ve ark. PCOS'ta anti-androjen ilaçlar, meta-analiz. EClinicalMedicine 2023 — PCOS'ta anti-androjen ilaçlar
- Stener-Victorin E ve ark. Polikistik over sendromu. Nat Rev Dis Primers 2024 — PCOS'un güncel klinik tablosu
