PCOS ve adet düzensizliği
PCOS'ta adet düzensizliği çoğunlukla yumurtlamanın seyrek olmasından ya da hiç olmamasından kaynaklanır. Adetler 35 günden uzun aralıklarla gelebilir ya da aylarca gelmeyebilir. Fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı ve dengeli bir sofra bazı kadınlarda döngüyü düzenleyebilir; uzun süren gecikmeler hekime gösterilir.
Son güncelleme:
PCOS'ta bu neden olur?
Düzenli bir döngüde her ay yumurtalıktaki bir folikül (yumurta kesesi) olgunlaşır ve yumurta bırakılır. Ardından gelen hormon değişimi adet kanamasını başlatır.
PCOS'ta LH hormonu, androjenler ve insülin yüksek olabilir. Bu ortamda foliküller olgunlaşmaya başlar ama yumurta bırakacak düzeye ulaşmadan durur. Yumurtlama gerçekleşmediğinde adet de gecikir. Ultrasonda görülen küçük keseler bu olgunlaşmamış foliküllerdir.
Adet aralığının 35 günden uzun olması ya da yılda sekizden az adet görülmesi tanı ölçütlerinden biridir. Üç ay ya da daha uzun süre adet görülmemesine amenore denir. Uzun süre adet görülmemesi rahim iç zarının kalınlaşmasına yol açabileceği için hekim değerlendirmesi gerekir. Tanının nasıl konduğu PCOS tanısı nasıl konur? yazısında anlatılır.
Her adet gecikmesi PCOS'tan kaynaklanmaz. Gebelik, tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği, aşırı kilo kaybı ve yoğun egzersiz de adeti geciktirebilir. Bu nedenle hekim önce başka nedenleri dışlar.
Ergenlikte ilk adetten sonraki birkaç yıl döngülerin düzensiz olması olağandır. Bu dönemde adet düzensizliği tek başına PCOS tanısı için yeterli sayılmaz.
Beslenme ne kadar etkiler?
Beslenme ve yaşam tarzının adet düzenine etkisi kişiden kişiye değişir. Araştırmalardan bilinenler şöyledir:
| Yöntem | Kanıt ne diyor |
|---|---|
| Fazla kilo varsa %5–10 kilo kaybı | Kılavuz ve Cochrane derlemesi adet düzeninde iyileşme sağlayabileceğini belirtir. |
| Düşük glisemik beslenme | Bir yıllık çalışmada adet düzeni standart sağlıklı diyete göre daha sık sağlandı. |
| Enerjinin sabah alınması | Kilosu normal kadınlarda büyük kahvaltı yumurtlama sıklığını artırdı; tek ve küçük bir çalışma. |
| D vitamini takviyesi | Meta-analizde adet düzeninde bazı iyileşmeler bildirildi; düzey ölçümü ve karar hekime ait. |
| İlaç tedavisi | Doğum kontrol hapı ya da diğer seçenekler hekim kararıdır; beslenme bu tedaviye eşlik eder. |
Beslenme değişikliğinin adet döngüsüne etkisi birkaç ay içinde görülebilir. Bu süre kişiden kişiye değişir ve bazı kadınlarda yaşam tarzı değişikliği tek başına yetmez. Üç aydan uzun süre adet görülmüyorsa beslenme değişikliğinin sonucu beklenmeden hekime başvurulur.
Günlük hayatta neler yapılabilir?
- Öğün atlamayın; günü yumurta, peynir ve tam tahıllı ekmekten oluşan bir kahvaltıyla başlatın.
- Akşam yemeğini daha hafif tutun, gece geç saatte atıştırmayı azaltın.
- Haftada birkaç kez mercimek, nohut ya da kuru fasulye pişirin.
- Şekerli içecekleri ve paketli atıştırmalıkları seyrekleştirin.
- Çok düşük kalorili diyetlerden kaçının; aşırı kısıtlama adet düzenini ayrıca bozabilir.
- Adet tarihlerinizi bir takvime ya da telefona not edin, değişimi aylar içinde izleyin.
Döngüyü izlemek
Adet tarihleriyle birlikte uyku saati, stresli dönemler ve kilo değişimi de not edilebilir. Bu kayıt, hekim ve diyetisyen görüşmesinde neyin işe yaradığını görmeyi kolaylaştırır. Birkaç aylık kayıt, tek bir ayın gecikmesinden daha fazla bilgi verir.
Hareket de döngüyü destekler. Haftanın çoğu günü yapılan tempolu yürüyüş ve iki gün kas çalışması insülin duyarlılığını artırır. Çok yoğun ve uzun antrenmanlar ise yetersiz beslenmeyle birleşince adeti ayrıca geciktirebilir.
Kahvaltı önerileri PCOS'ta kahvaltı yazısında yer alır. Doğum kontrol hapı kullanırken beslenme için doğum kontrol hapı kullanırken beslenme yazısına bakabilirsiniz. Kilosu normal olan kadınlarda durum farklıdır; bu konu zayıf PCOS sayfasında ele alınır.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — Tanı ölçütleri ve kilo kaybının adet düzenine etkisi
- Marsh KA ve ark. PCOS'ta düşük glisemik indeksli diyet. Am J Clin Nutr 2010 — Düşük glisemik diyet ve adet düzeni
- Jakubowicz D ve ark. Zayıf PCOS'ta kalori zamanlaması. Clin Sci 2013 — Enerjinin kahvaltıda alınmasının yumurtlamaya etkisi
- Han Y ve ark. PCOS'ta D vitamini takviyesi, hormonlar ve adet düzeni. J Obstet Gynaecol Res 2023 — D vitamini takviyesi ve adet düzeni meta-analizi
