PCOS'ta Zayıflama İğnesi (GLP-1) ve Beslenme

Zayıflama iğnesi diye bilinen GLP-1 grubu ilaçlar, PCOS'ta çoğunlukla fazla kilo ve insülin direnci olan kadınlarda gündeme gelir. Bu ilaçların kullanılıp kullanılmayacağı, hangisinin seçileceği ve ne kadar süreceği hekimin kararıdır. Beslenme ise ilaç sürerken de, bırakıldıktan sonra da sürecin merkezinde kalır.

Bu yazıda ilacı kullanan ya da hekimiyle konuşmayı düşünen PCOS'lu kadınların sofrada nelere dikkat edebileceğini anlatıyoruz. Yazı ilaç önerisi içermez.

GLP-1 ilaçları PCOS'ta neden konuşulur?

GLP-1, bağırsaktan salgılanan ve yemekten sonra tokluk hissine katkıda bulunan bir hormondur. GLP-1 agonistleri bu hormonun etkisini taklit eder. Semaglutid bu gruptandır, tirzepatid ise GLP-1 ile birlikte benzer bir başka hormona da etki eder. Bu etken maddeler iştahı azaltır ve midenin boşalmasını yavaşlatır.

PCOS'ta bu ilaçlar iki amaçla konuşulur: fazla kiloyu azaltmak ve insülin direncini hafifletmek. Fazla kilo varsa başlangıç kilosunun %5–10'u kadar kayıp adet düzenine ve insülin direncine katkı sağlayabilir. Kilo vermekte zorlanmanın nedenleri PCOS'ta kilo verememe sayfasında anlatılıyor.

Uluslararası kılavuz kilo yönetiminde ilaçları yaşam tarzı değişikliğinin yerine değil, yanına konan seçenekler olarak ele alır. Bu ilaçlar her PCOS'lu kadın için uygun görülmez; kilosu normal olanlarda konu farklıdır. İnsülin direnci için hekimin önerdiği başka ilaçlar da olabilir. Metformin kullananlar için metformin kullanırken beslenme yazısını hazırladık.

İlaç kullanırken protein neden öne çıkar?

İştah azaldığında toplam yemek miktarı da azalır. Hızlı kilo kaybında yağla birlikte kas da kaybedilebilir. Yeterli protein ve kas güçlendirme egzersizi bu kaybı sınırlamaya yardım eder. Kas, kan şekerinin kullanıldığı başlıca dokulardan biridir; kas korunduğunda insülin duyarlılığı da desteklenir.

• Öğüne proteinle başlamak: yumurta, peynir, yoğurt, tavuk, balık ya da kuru baklagil.
• Porsiyon küçülse bile proteini tabaktan eksik etmemek.
• Haftada iki gün kas güçlendirme çalışması yapmak.
• Gün içinde hareketi sürdürmek; kılavuz haftada 150–300 dakika orta tempolu hareket önerir.

Protein kaynaklarının ayrıntısı PCOS'ta protein yazısında, kas çalışmasına nasıl başlanacağı PCOS'ta egzersiz yazısında anlatılıyor.

Küçük porsiyonla dengeli tabak nasıl kurulur?

İlaç kullanırken mide daha çabuk dolar. Az yenen bir öğünde yer kısıtlı olduğu için tabağın içeriği daha çok önem kazanır.

Yavaş yemek ve tokluk hissedilince durmak, bulantıyı ve şişkinliği azaltır. Öğün atlamak yerine az ama düzenli yemek, kan şekerinin ve enerjinin dengeli kalmasına yardım eder. Yağlı ve kızartma yemekler, mide yavaş boşaldığı için daha ağır gelebilir.

İştah azaldığında susama hissi de azalabilir. Su, ayran, şekersiz çay ve çorba gün içindeki sıvıya katkı sağlar. İdrarın koyulaşması sıvının yetersiz kaldığını düşündürebilir.

Bulantı ve kabızlıkla nasıl baş edilir?

Bu ilaçlarda en sık bildirilen yan etkiler mide ve bağırsakla ilgilidir. Bulantı, şişkinlik, kabızlık ya da ishal görülebilir. Yakınmalar çoğu zaman ilk haftalarda daha belirgindir.

• Gün içine yayılmış küçük öğünler yemek.
• Gün boyu yudum yudum su içmek; bulantı ve ishal sıvı kaybını artırabilir.
• Kabızlık için sebze, bütün meyve ve kuru baklagilden gelen lifi yavaş yavaş artırmak.
• Yağlı, kızartma ve çok baharatlı yemekleri azaltmak.
• Tok hissedildiğinde tabağı bitirmeye çalışmamak.

Kusma, şiddetli karın ağrısı ya da sıvı alamama olursa beklemeden hekime başvurmak gerekir. Yan etkiler sürüyorsa ilacın sürdürülmesine hekim karar verir.

Gebelik planı varsa hekimle ne konuşulur?

GLP-1 grubu ilaçlar gebelikte kullanılmaz. Gebelik planlayan PCOS'lu kadınların bunu ilaç konuşulurken hekimine söylemesi gerekir. İlacın ne zaman bırakılacağı ve gebelikten önce ne kadar bekleneceği hekimin değerlendireceği konulardır.

Kilo kaybıyla yumurtlama düzelebileceği için beklenmedik bir gebelik olabilir. Bu yüzden doğum kontrol yöntemi de aynı görüşmede konuşulur. Gebeliğe hazırlık dönemi gebelik planlarken PCOS'ta beslenme sayfasında anlatılıyor.

İlaç bırakılınca beslenme nasıl olmalı?

İlaç bırakıldığında iştah çoğu zaman eski düzeyine döner. Bu dönemde verilen kilonun bir kısmının geri gelmesi sık görülür. İlaç sürerken kurulan öğün düzeni, protein alışkanlığı ve hareket bu geri dönüşü sınırlamaya yardım eder.

Bırakma kararı ve zamanlaması hekimindir. Bırakmadan önceki haftalarda öğün düzenini ve hareket planını gözden geçirmek geçişi kolaylaştırır. Geçiş döneminde öğün saatlerini korumak, tabakta proteini ve sebzeyi öne almak ve kas çalışmasını sürdürmek yararlıdır. Daha ayrıntılı bilgi için GLP-1 ilaç kullanan PCOS'lu kadınlarda beslenme rehberi sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — yaşam tarzının temel olması, kilo yönetiminde ilaçların yaşam tarzına ek ele alınması, hareket hedefleri
2. Lim SS ve ark. PCOS'ta yaşam tarzı değişikliği. Cochrane 2019 — yaşam tarzı müdahalesinin kilo ve insülin direncine etkisi