PCOS'ta Tohum Döngüsü (Seed Cycling) İşe Yarar mı?
PCOS'ta tohum döngüsü, adet döngüsünün ilk yarısında keten ve kabak çekirdeği, ikinci yarısında susam ve ayçiçeği çekirdeği yemeyi öneren bir uygulamadır. Bu uygulamanın adet düzenini ya da hormonları değiştirdiğini gösteren bir çalışma yoktur. Tohumlar besleyicidir ve sofraya eklenebilir, ama bir tedavi yerine konmamalı ve hekimin önerdiği tedaviyi geciktirmemelidir.
PCOS'ta tohum döngüsü, sosyal medyada sık önerilen ve adet döngüsüne göre farklı tohumlar yemeye dayanan bir uygulamadır. Bu uygulamanın PCOS'ta adet düzenini, yumurtlamayı ya da hormon düzeylerini değiştirdiğini gösteren bir çalışma bulunmuyor. Tohumlar besleyici yiyeceklerdir, ama tohum döngüsünün kendisi çalışmalarla desteklenmiyor.
Bu yazıda uygulamanın ne önerdiğini, iddialarının neden bilimsel olarak karşılık bulmadığını ve tohumların sofrada gerçekte nasıl bir yeri olduğunu anlatıyoruz. Amaç bu uygulamayı deneyenleri suçlamak değil, doğru bilgiyle karar vermelerine yardım etmektir.
PCOS'ta tohum döngüsü nedir?
Uygulamada adet döngüsü ikiye bölünür. Adetin ilk gününden yumurtlamaya kadar olan dönemde her gün keten tohumu ve kabak çekirdeği, yumurtlamadan sonraki dönemde ise susam ve ayçiçeği çekirdeği yenir. Genellikle her birinden birer iki yemek kaşığı önerilir.
İddiaya göre ilk yarıdaki tohumlar östrojeni, ikinci yarıdakiler progesteronu destekler. Adet düzensiz olan kadınlara ise ay evrelerine göre tohum değiştirmeleri önerilir. Bu son öneri, uygulamanın vücuttaki gerçek hormon değişimine bakmadan bir takvim kuralına dayandığını gösteriyor.
Çalışmalar ne gösteriyor?
Tohum döngüsünü PCOS'lu kadınlarda inceleyen kontrollü bir çalışma yoktur. 2023 uluslararası PCOS kılavuzu ve PCOS'ta beslenme müdahalelerini toplayan geniş bir şemsiye derleme, tohum döngüsünü bir yöntem olarak ele almıyor. Önerilen yaklaşımlar arasında bu uygulamaya yer verilmiyor.
Tohumların içindeki bazı bileşenlerin hormonlarla ilişkisi laboratuvarda ya da farklı gruplarda çalışılmıştır. Ancak bu sonuçlar, belirli günlerde belirli tohumu yemenin adet düzenini sağlayacağı anlamına gelmez. Hormon düzeyleri tek bir besinle bu kadar kolay yönlendirilemez.
Neden bazı kadınlar işe yaradığını düşünüyor?
- PCOS'ta adet düzeni kendiliğinden değişebilir, bazı aylarda adet daha düzenli gelebilir.
- Tohum döngüsüne başlayanlar çoğu zaman aynı anda beslenmesini, uykusunu ve hareketini de düzenler.
- Fazla kilosu olan biri az bir kilo verdiğinde adet düzeni iyileşebilir.
- Takip etmek, bedeni daha dikkatli gözlemlemeyi sağlar ve kontrol hissi verir.
Bu etkenler gerçek değişiklikler yaratabilir, ama değişikliğin kaynağı tohum sırası olmayabilir. Fazla kilo varsa başlangıç kilosunun %5-10'u kadar bir kayıp bile adet düzeninde iyileşme sağlayabilir.
Tohumların gerçek besin değeri
Tohumlar sofraya eklenmeye değer besinlerdir. Keten tohumu lif ve bitkisel omega-3 yağı, kabak çekirdeği magnezyum ve çinko, susam kalsiyum, ayçiçeği çekirdeği E vitamini içerir. PCOS'ta omega-3 takviyesini inceleyen bir meta-analizde bazı metabolik ölçümlerde iyileşme bildirildi, ancak bu çalışmalarda tohum yerine takviye kullanılmıştır.
| Tohum | Sofrada pratik kullanım |
|---|---|
| Keten tohumu | Öğütülmüş olarak 1 yemek kaşığı yoğurda ya da yulafa |
| Kabak çekirdeği | Çiğ ve tuzsuz, 1 avuç ara öğünde ya da salatada |
| Susam ve tahin | Salataya serpmek, 1 tatlı kaşığı tahin yoğurtla |
| Ayçiçeği çekirdeği | Çiğ ve tuzsuz, salataya ya da çorbaya |
Bu tohumları herhangi bir günde, döngüye bakmadan yemek aynı besin değerini sağlar. Enerjileri yüksek olduğu için miktarın 1-2 yemek kaşığı ile sınırlı tutulması uygundur.
Tohumları kimler dikkatli tüketmeli?
Susam alerjisi olanlar susam ve tahinden, kuruyemiş alerjisi olanlar ilgili tohumlardan uzak durmalıdır. Keten tohumu lifi yüksek olduğu için birden fazla miktarda yenince şişkinlik ve gaz yapabilir. Az miktarla başlayıp bol su içmek bu yakınmaları azaltır.
Bağırsak hastalığı olanlar, kan sulandırıcı ilaç kullananlar ve gebeler büyük miktarda tohum ya da tohum yağı kullanmadan önce hekimine danışmalıdır. Sofrada salataya serpilen bir kaşık tohum ise çoğu kişi için sorun yaratmaz.
Asıl risk: tedaviyi geciktirmek
Tohum döngüsünün kendisi çoğu kişi için zararsızdır. Sorun, adetleri aylarca gelmeyen bir kadının bu uygulamaya güvenip hekime başvurmayı ertelemesidir. Uzun süre adet görmemek rahim iç zarının kalınlaşmasına yol açabilir ve değerlendirilmesi gerekir.
Üç aydan uzun süre adet görmüyorsanız ya da gebe kalmakta zorlanıyorsanız hekime başvurmak önemlidir. Adet düzensizliğiyle ilgili bilgiler PCOS ve adet düzensizliği sayfasında.
Kanıtı olan yaklaşımlar neler?
Adet düzeni için kanıtı olan yaşam tarzı adımları dengeli beslenme, düzenli hareket, fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı ve uyku düzenidir. Tohumlar bu düzenin içinde yer alabilir. Akdeniz tipi beslenme tohumları, kuruyemişi, zeytinyağını ve baklagili zaten içerir. Ayrıntılar PCOS'ta Akdeniz tipi beslenme sayfasında.
Diğer yaygın inanışları PCOS mitleri yazısında, takviyelerin kanıt durumunu ise PCOS takviyeleri yazısında ele aldık.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — kanıta dayalı yaşam tarzı önerileri
- Moslehi N ve ark. PCOS'ta beslenmenin metabolik ve endokrin etkileri. Nutr Rev 2023 — beslenme müdahalelerinin kanıt durumu
- Huang Y ve ark. PCOS'ta omega-3 meta-analizi. Medicine 2023 — omega-3 takviyesi
