PCOS'ta Metformin Kullanırken Beslenme Nasıl Olmalı?
PCOS'ta metformin insülin duyarlılığını artırmak için hekim tarafından önerilebilir. İlaç beslenmenin yerini tutmaz, birlikte işe yarar. Mide-bağırsak yan etkilerini azaltmak için ilacın hekimin söylediği şekilde yemekle alınması, yağlı ve ağır öğünlerin azaltılması, lifin yavaş artırılması yardımcı olabilir. Uzun kullanımda B12 düzeyini izlemek hekimin değerlendireceği bir konudur.
PCOS'ta metformin tedavisi, insülin direncini azaltmak amacıyla bazı kadınlara hekim tarafından önerilir. Metformin beslenmenin yerini tutmaz. İlaç ve yaşam tarzı birlikte uygulandığında birbirini tamamlar. Beslenme düzeni, ilacın sık görülen mide-bağırsak yan etkilerini hafifletmede de rol oynayabilir.
Bu yazı metformin kullanan ya da hekiminin önerdiği okurlar için hazırlandı. İlacı başlatma, bırakma ya da miktarını değiştirme kararı yalnızca hekime aittir. Burada doz konusuna girmeden, ilaçla birlikte beslenmenin nasıl düzenlenebileceğini anlatıyoruz.
PCOS'ta metformin neden önerilir?
Metformin karaciğerin kana şeker salmasını azaltır ve dokuların insüline duyarlılığını artırır. 2023 uluslararası kılavuzu, metformini özellikle fazla kilosu olan PCOS'lu yetişkinlerde kilo, kan şekeri ve metabolik göstergeler için yaşam tarzına ek olarak değerlendirilebilecek bir seçenek olarak sayıyor. Adet düzeni ve gebelik planında da kullanıldığı durumlar vardır.
Metformin bir zayıflama ilacı değildir. Bazı kişilerde küçük bir kilo kaybına yardım edebilir, ancak etkisi kişiden kişiye değişir. Hangi durumda önerileceğine kan şekeri, kilo, belirtiler ve gebelik planına bakarak hekim karar verir.
Mide-bağırsak yan etkileri ve beslenme
Metforminin en sık görülen yan etkileri bulantı, şişkinlik, ishal, karın ağrısı ve ağızda metal tadıdır. Bu yakınmalar genellikle ilk haftalarda daha belirgindir ve zamanla azalır. Hekimler bu yüzden ilacı çoğu zaman düşük başlayıp yavaş artırır.
- İlacı hekimin söylediği zamanda, genellikle yemekle ya da yemekten hemen sonra almak
- Çok yağlı, kızartma ağırlıklı ve büyük öğünleri azaltmak
- Şekerli içecek ve tatlıları sınırlamak, çünkü bazı kişilerde ishali artırabilir
- Lifi birden değil, birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırmak
- Gün boyu yeterli su içmek, ishal varsa sıvı kaybını yerine koymak
- Yakınmalar sürüyorsa kendi kendine ilacı bırakmak yerine hekime danışmak
Uzun salınımlı ilaç türleri bazı kişilerde daha az mide yakınması yapar. Türün seçimi hekimin kararıdır.
Metformin kullanırken tabak nasıl kurulur?
Tabak kuralı ilaç kullanırken de aynıdır: yarısı sebze, dörtte biri protein, dörtte biri lifli tahıl ya da baklagil. Bu düzen kan şekerinin öğün sonrası daha yavaş yükselmesine yardım eder ve ilacın etkisini destekler.
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Haşlanmış yumurta, peynir, domates, salatalık, 1 dilim tam buğday ekmeği |
| Öğle | 1 kase mercimek çorbası, ızgara tavuk, salata, yoğurt |
| Akşam | Fırında balık, zeytinyağlı kabak, 4 yemek kaşığı bulgur pilavı |
| Ara öğün | 1 kase yoğurt ya da 1 meyve ve birkaç ceviz |
Bu bir örnektir, porsiyonlar kişiye göre değişir. Tabağın diğer ayrıntıları PCOS'ta ne yenir? yazısında. Düşük glisemik yaklaşım ise PCOS'ta düşük glisemik beslenme sayfasında anlatılıyor.
B12 vitamini neden konuşulur?
Uzun süreli metformin kullanımında bazı kişilerde B12 vitamini düzeyi düşebilir. B12 eksikliği yorgunluk, unutkanlık, el ve ayaklarda karıncalanma gibi belirtiler yapabilir. Bu yüzden hekim, uzun süre ilaç kullananlarda B12 düzeyine bakmayı değerlendirebilir.
B12 hayvansal besinlerde bulunur: et, tavuk, balık, yumurta, yoğurt, peynir ve süt. Vejetaryen ya da vegan beslenen ve metformin kullanan kadınlarda bu konu daha da önem kazanır. Takviye gerekip gerekmediğine tahlil sonucuna göre hekim karar verir.
Metformin ve alkol
Metformin kullanırken alkol, nadir ama ciddi bir yan etki olan laktik asidoz riskini artırabilir. Ayrıca alkol kan şekerini dalgalandırır ve iştahı artırır. Alkol tüketimi konusunda hekiminize danışmanız önerilir.
Metformin ve doğum kontrol hapı birlikte kullanılabilir mi?
Bazı PCOS'lu kadınlarda hekim, adet düzeni ve androjen belirtileri için doğum kontrol hapı, metabolik göstergeler için de metformin önerebilir. Bu ilaçların birlikte kullanılıp kullanılmayacağı kişinin tablosuna göre hekim tarafından belirlenir.
Hap kullanırken beslenmenin nasıl düzenlenebileceğini PCOS'ta doğum kontrol hapı kullanırken beslenme yazısında ayrıca ele aldık.
İlaç işe yaramıyor gibi geliyorsa
Metforminin insülin direnci ve kan şekeri üzerindeki etkisi birkaç hafta ile birkaç ay içinde ortaya çıkar. Bu sürede kilo değişmediği için hayal kırıklığı yaşamak sık görülür. İlacın etkisi kilodan çok kan tahlilleri ve belirtilerle değerlendirilir.
Kontrol tahlillerinin sonuçlarını hekiminizle konuşmak bu süreci netleştirir. HOMA-IR sonucunu yorumlamak için PCOS'ta HOMA-IR yüksekse yazısına bakabilirsiniz. Beslenme ve hareket, ilaç sürse de bırakılsa da yönetimin parçası olarak kalır.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — metforminin yeri, yan etkiler, hekim kararı
- Legro RS ve ark. Endocrine Society PCOS kılavuzu. J Clin Endocrinol Metab 2013 — metformin kullanımı
- Diamanti-Kandarakis E, Dunaif A. İnsülin direnci ve PCOS. Endocr Rev 2012 — insülin direnci mekanizması
