PCOS ve akne
PCOS'ta akne, erkek tipi hormonların yağ bezlerini uyarmasıyla ortaya çıkar ve çoğunlukla çene, yanak ve boyunda görülür. Bazı çalışmalar glisemik yükü yüksek beslenmenin akneyi artırabileceğini gösteriyor, ancak beslenmenin yeri sınırlıdır. Belirgin aknede tedavi dermatoloji hekiminin kararıdır. Düzenli cilt bakımı da sürecin bir parçasıdır.
Son güncelleme:
PCOS'ta bu neden olur?
Ciltteki yağ bezleri androjenlere duyarlıdır. PCOS'ta artan androjenler bu bezlerin daha fazla yağ üretmesine yol açar. Yağ ve ölü hücreler gözenekleri tıkar, bakterilerin çoğalmasıyla iltihaplı sivilceler oluşur.
İnsülin direnci de bu tabloya katkıda bulunur. Yüksek insülin androjen üretimini artırır ve serbest testosteronu yükseltir. Bu yüzden PCOS'taki akne çoğunlukla ergenlikten sonra da sürer ya da yetişkinlikte başlar.
PCOS'a bağlı akne sıklıkla çene hattı, yanaklar ve boyunda yoğunlaşır. Adet öncesi alevlenmeler sık görülür. Akneyle birlikte tüylenme varsa PCOS ve tüylenme sayfası iki belirtinin ortak nedenini anlatır.
Akne yalnız hormonlarla açıklanmaz. Cilt bakım alışkanlıkları, kozmetik ürünler, stres ve uyku da etkilidir. Aynı hormon düzeyinde bazı kadınlarda belirgin akne olurken bazılarında olmaz.
Akne bırakılan iz ve leke nedeniyle özgüveni etkileyebilir. Bu yüzden hafife alınmamalı, gerektiğinde erken tedavi edilmelidir.
Akne PCOS'un tek belirtisi olarak da görülebilir. Ergenlik sonrasında inatçı akne yaşayan ve adetleri düzensiz olan bir kadında hekim PCOS açısından değerlendirme yapabilir.
Beslenme ne kadar etkiler?
Beslenme ile akne arasındaki ilişki araştırılıyor. Bilinenler şöyle özetlenebilir:
| Yöntem | Kanıt ne diyor |
|---|---|
| Düşük glisemik yüklü beslenme | Genç erkeklerde yapılan randomize çalışmada akne lezyonları azaldı; PCOS'lu kadınlarda doğrudan çalışma az. |
| Süt, özellikle yağsız süt | Sistematik derlemede akneyle ilişki bildirildi; yoğurt ve peynir için kanıt daha zayıf. |
| Çikolata, kızartma | Sonuçlar karışık; tek başına akne nedeni sayılmaz. |
| Anti-androjen ilaçlar, doğum kontrol hapı | Hekim kararıyla kullanılır; meta-analizde akne ve tüylenmede etki bildirildi. |
| Cilt bakımı ve topikal tedaviler | Dermatoloji hekiminin önerisiyle uygulanır. |
Beslenme değişikliğinin cilde etkisi birkaç ay içinde görülebilir. Etki çoğu zaman tedavinin yanında destekleyici düzeydedir. Belirgin, iz bırakan ya da iltihaplı akne varsa beslenme sonucunu beklemeden dermatoloji hekimine başvurmak gerekir.
Süt ürünlerini tamamen kesmek kalsiyum ve protein alımını azaltabilir. Bu yüzden kesme kararı tek başına verilmez, yerine ne konacağı diyetisyenle planlanır.
Günlük hayatta neler yapılabilir?
- Beyaz ekmek, simit ve poğaça yerine tam tahıllı ekmek seçin, yanına peynir ve yumurta ekleyin.
- Şekerli içecekleri, meyve sularını ve paketli tatlıları seyrekleştirin.
- Süt içtikten sonra akne alevleniyorsa yoğurt, ayran ve peynirle süt ürünü ihtiyacını karşılamayı deneyin.
- Her öğünde sebze bulundurun; zeytinyağlılar ve salatalar kolay bir yoldur.
- Haftada iki gün balık ya da her gün bir avuç ceviz ekleyin.
- Değişikliği en az birkaç ay izleyin; ciltteki değişim yavaş görülür.
Kayıt tutmak
Akne alevlenmelerini adet takvimi ve yenen besinlerle birlikte not etmek, kişisel tetikleyicileri görmeyi kolaylaştırabilir. Tek bir besini kesmeden önce birkaç haftalık kayda bakmak, gereksiz kısıtlamanın önüne geçer.
Su tüketimini artırmak, sigarayı bırakmak ve uyku düzenini korumak da cilt sağlığını destekler. Bu öneriler tek başına akneyi gidermez, tedavinin yanında genel sağlığı korur.
Süt ürünlerinin PCOS'taki yeri süt ürünlerini kesmek mi, seçerek tüketmek mi? sayfasında ayrıntılı ele alınır. Kan şekerini dalgalandırmayan bir sofra için PCOS'ta düşük glisemik beslenme sayfasına bakabilirsiniz. Tatlı isteğiyle başa çıkmak için PCOS'ta tatlı krizi yazısı öneriler sunar.
Kaynaklar
- Smith RN ve ark. Düşük glisemik yüklü diyet ve akne, randomize çalışma. Am J Clin Nutr 2007 — Düşük glisemik yüklü diyetin akneye etkisi, randomize çalışma
- Meixiong J ve ark. Diyet ve akne, sistematik derleme. JAAD Int 2022 — Diyet ve akne ilişkisi, sistematik derleme
- Alesi S ve ark. PCOS'ta anti-androjen ilaçlar, meta-analiz. EClinicalMedicine 2023 — PCOS'ta anti-androjen ilaçlar
- Diamanti-Kandarakis E, Dunaif A. İnsülin direnci ve PCOS. Endocr Rev 2012 — İnsülin direnci ve androjen üretimi
