PCOS ve tiroid (Haşimato) birlikteyse
PCOS ile Haşimato tiroiditi aynı kadında birlikte görülebilir ve iki durumun belirtileri birbirine karışabilir. PCOS tanısı konmadan önce tiroid testlerine bu yüzden bakılır. Birliktelikte ayrı bir diyet gerekmez; dengeli bir sofra ikisine de uyar, tiroid ilacıyla ilgili karar hekimindir. İlaç sabahları aç karnına alınıyorsa kahvaltının saati de buna göre ayarlanır.
Son güncelleme:
PCOS'ta bu neden olur?
Tiroid bezi metabolizmayı düzenleyen hormonlar üretir. Haşimato tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezine zarar verdiği ve zamanla tiroidin az çalışmasına (hipotiroidi) yol açabilen bir durumdur. Kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür ve çoğu zaman yıllar içinde yavaş ilerler.
Tiroidin az çalışması adet düzensizliğine, kilo almaya, yorgunluğa ve saç dökülmesine yol açabilir. Bu belirtiler PCOS'takilere benzer. Bu yüzden PCOS tanısı konmadan önce benzer tablo yapan durumlar dışlanır ve TSH (tiroid uyarıcı hormon) testine bakılır. Haşimato tanısı ise çoğunlukla TSH, serbest T4 ve tiroid antikorlarına birlikte bakılarak konur. Hangi testlerin istendiği PCOS tahlilleri yazısında anlatılıyor.
Tiroid sorunu bulunması PCOS olmadığı anlamına gelmez; iki durum aynı kadında birlikte görülebilir. Bazı çalışmalar PCOS'lu kadınlarda tiroid otoimmünitesinin daha sık olduğunu bildirmiştir, bu ilişkinin nedeni henüz tam bilinmiyor. Tiroid tedavi edildikten sonra adet düzensizliği ve androjen fazlalığı sürüyorsa PCOS değerlendirmesi yeniden yapılır.
Tedavi edilmemiş hipotiroidi kilo vermeyi zorlaştırabilir ve yorgunluk hareketi azaltır. Tiroid değerleri hekimin önerdiği tedaviyle hedef aralıkta tutulduğunda, PCOS'ta beslenme ve hareketin etkisi daha net izlenir.
Gebelik planlayan kadınlarda tiroid değerleri ayrıca önem taşır. PCOS ve tiroid hastalığı gebelikten önce hekimle birlikte değerlendirilir; ilaç ayarı bu dönemde değişebilir.
Beslenme ne kadar etkiler?
PCOS ile Haşimato birlikteyse sık konuşulan uygulamalar ve bilinenler aşağıda özetleniyor.
| Uygulama | Ne biliniyor |
|---|---|
| Tiroid ilacı (levotiroksin) | Hipotiroidi varsa ilaca gerek olup olmadığına ve ayarına hekim karar verir. |
| Glutensiz beslenme | Çölyak yoksa iki durum için de zorunlu bir uygulama sayılmaz. Çölyak ayrı bir hastalıktır ve tahlille araştırılır. |
| İyot takviyesi | Kendi başına alınması uygun görülmez; iyotun fazlası da tiroidi etkileyebilir. Karar hekimle verilir. |
| Selenyum takviyesi | Kanıt sınırlı ve karışık. Kullanılıp kullanılmayacağı hekimle konuşulur. |
| Fazla kilo varsa ılımlı kilo kaybı | PCOS'ta adet düzenine ve insülin direncine katkı sağlayabilir. |
| Düzenli hareket | PCOS'ta insülin duyarlılığını iyileştirir; tiroid tedavisiyle birlikte sürdürülebilir. |
Glutenin PCOS'taki yeri PCOS'ta glutensiz beslenmek gerekir mi? sayfasında ayrıca ele alınıyor.
Haşimato için internette dolaşan sıkı eleme diyetlerinin çoğu PCOS'a özgü değildir. PCOS'a özgü tek doğru diyet bulunmadığı gibi, iki durumun birlikteliği de çok kısıtlayıcı bir liste gerektirmez. Çok düşük kalorili diyetler yorgunluğu artırabilir ve sürdürülmesi zordur.
Günlük hayatta neler yapılabilir?
- Tiroid ilacı çoğunlukla sabah aç karnına, yalnız suyla alınır. Nasıl alınacağını hekim ve eczacı tarif eder.
- İlaçla kahvaltı arasında bir süre beklenir. Bu süre genellikle yarım saat ile bir saat arasında söylenir; kendi süreniz için hekiminize danışın.
- Kahve, süt ürünleri, kalsiyum ve demir takviyeleri ilacın emilimini azaltabilir. Bunlar ilaçla aynı anda alınmaz. Lifli kahvaltılık ve soya ürünleri de ilaçla aynı saatte yenirse emilimi etkileyebilir.
- Kahvaltıda protein ve lif öne alınır: yumurta, peynir, domates, salatalık, tam buğday ekmeği. Örnekler PCOS'ta kahvaltı yazısında.
- Lahana ve brokoli gibi sebzeleri pişmiş ve olağan miktarda yemek için bunları kesmek gerekmez.
- Öğünlerde sebze, protein ve tam tahıl ya da baklagil birlikte olsun: mercimek çorbası, bulgur pilavı, zeytinyağlı fasulye.
- Mercimek, nohut ve kuru fasulye hem lif hem protein verir; haftada birkaç kez sofraya girebilir.
- Yorgunluk tatlı isteğini artırabilir; öğün atlamamak bunu hafifletir.
Kan şekerini dengeleyen sofranın PCOS'taki yeri PCOS ve insülin direnci sayfasında anlatılıyor. Haşimato tarafının ayrıntıları için Haşimato ile birlikte PCOS olanlarda beslenme sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Teede HJ ve ark. 2023 Uluslararası Kanıta Dayalı PCOS Kılavuzu önerileri. J Clin Endocrinol Metab 2023 — PCOS tanısında tiroid hastalığının dışlanması, yaşam tarzı önerileri
- Kuscu NK ve ark. Çölyak hastalığı ve PCOS. Int J Gynaecol Obstet 2002 — çölyak ile PCOS arasındaki ilişki
- Lim SS ve ark. PCOS'ta yaşam tarzı değişikliği. Cochrane 2019 — yaşam tarzı değişikliğinin kilo ve insülin direncine etkisi
